Μπορεί ένα μυθιστόρημα να σε κάνει να χαθείς σε μια πόλη, να νιώσεις ότι τα βιβλία έχουν ψυχή και ότι κάποιες ιστορίες σε διαλέγουν;
Ο Carlos Ruiz Zafón είναι ένας συγγραφές που κατάφερε να μετατρέψει τη λογοτεχνία σε εμπειρία. Μέσα από τις σκοτεινές και ποιητικές ιστορίες του μας προσκαλεί σε έναν κόσμο μνήμης, μυστηρίου και βαθιάς ανθρώπινης συγκίνησης.
Ιστορίες που δεν τελειώνουν στην τελευταία σελίδα
Ο Carlos Ruiz Zafón δεν έγραψε απλώς μυθιστορήματα. Έγραψε ιστορίες που σε ακολουθούν. Έγραψε βιβλία που ανυπομονείς να τα τελειώσεις, για να δεις την έκβαση της δράσης αλλά ταυτόχρονα δε θες να τα τελειώσεις, γιατί ξέρεις ότι θα βγεις από τη συναρπαστική πλοκή και τη μαγευτική ατμόσφαιρα που έχουν ετοιμάσει για σένα. Όταν κλείνεις ένα από τα βιβλία του, τίποτα δεν τελειώνει – ό,τι διάβασες και ένιωσες, μένουν μαζί σου για καιρό, σαν την ανάμνηση μιας πόλης που έχεις επισκεφτεί και δεν ξεχνάς ποτέ.
Η Βαρκελώνη μέσα από τα βιβλία του
Γεννημένος στη Βαρκελώνη το 1964, ο Zafón έκανε την αγαπημένη του πόλη πρωταγωνίστρια των βιβλίων του. Στις σελίδες τους, η Βαρκελώνη δεν είναι φόντο. Είναι ένας ζωντανός, μυστηριώδης οργανισμός: δρόμοι τυλιγμένοι στην ομίχλη, παλιά αρχοντικά, εγκαταλελειμμένα βιβλιοπωλεία, πλατείες που μοιάζουν να κρύβουν μυστικά δεκαετιών.
Από τον Πρίγκιπα της ομίχλης στη Σκιά του ανέμου
Ο Zafón ξεκίνησε τη λογοτεχνική του καριέρα το 1993 με το εφηβικό μυθιστόρημα Ο πρίγκιπας της ομίχλης (El príncipe de la niebla). Ήταν το πρώτο της τριλογίας με τίτλο “La trilogía de la niebla” και για το οποίο βραβεύτηκε. Ακολούθησαν τα δύο επόμενα βιβλία της τριλογίας: Το παλάτι του μεσονυκτίου (El palacio de la medianoche) και Τα φώτα του Σεπτέμβρη (Las luces de septiembre), καθώς και το Marina (1999).
Το βιβλίο, ωστόσο, που τον καθιέρωσε διεθνώς είναι Η σκιά του ανέμου (La sombra del viento) που εκδόθηκε το 2001 και άνοιξε τον κύκλο του περίφημου Νεκροταφείου των Ξεχασμένων Βιβλίων (El cementerio de los Libros Olvidados), έναν φανταστικό χώρο, κάτι ανάμεσα σε βιβλιοθήκη και σε λαβύρινθο. Τα βιβλία που βρίσκονται εκεί περιμένουν κάποιον να τα επιλέξει, για να σωθούν από τη λήθη. Η ιδέα αυτή συνοψίζει, ίσως καλύτερα από κάθε ανάλυση, τη λογοτεχνική φιλοσοφία του Zafón: τα βιβλία έχουν ψυχή, κουβαλούν ζωές και ιστορίες και χωρίς αναγνώστες κινδυνεύουν να εξαφανιστούν.
Δεν είναι τυχαίο ότι Η σκιά του ανέμου θεωρείται, μετά τον Δον Κιχώτη, το πιο επιτυχημένο μυθιστόρημα στην εκδοτική ιστορία της Ισπανίας!
Τρία βιβλία ακολούθησαν: Το παιχνίδι του αγγέλου (El juego del ángel) (2008), Ο αιχμάλωτος του ουρανού (El prisionero del cielo) (2011) και Ο λαβύρινθος των πνευμάτων (El laberinto de los espíritus) (2016). Το ενδιαφέρον με αυτά τα τέσσερα βιβλία είναι ότι, ενώ συνδέονται με έναν αριστουργηματικό τρόπο μεταξύ τους, ταυτόχρονα το καθένα αποτελεί μια αυτοτελή συναρπαστική ιστορία, επανεισάγοντας κάθε φορά τους κύριους χαρακτήρες με διαφορετικούς τρόπους. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη σειρά με την οποία πρέπει να διαβαστούν: αφήνουν χώρο στον αναγνώστη να χαράξει τη δική του διαδρομή.
Οι ήρωές του και ο τρόπος γραφής του
Η γραφή του ισορροπεί ανάμεσα στο μυστήριο, το γοτθικό στοιχείο, το ρομαντισμό και την ιστορική μνήμη. Οι ήρωές του είναι συχνά μοναχικοί, πληγωμένοι άνθρωποι που αναζητούν την αλήθεια, όχι μόνο για τον κόσμο γύρω τους αλλά και για τον ίδιο τους τον εαυτό. Αγάπη, προδοσία, φιλία, απώλεια, ενοχή και λύτρωση διατρέχουν τα μυθιστορήματά του, δημιουργώντας ένα σύμπαν σκοτεινό αλλά βαθιά ανθρώπινο.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της γραφής του είναι η αγάπη του για την αφήγηση καθαυτή. Ο Zafón δεν έγραφε για να εντυπωσιάσει αλλά για να αγγίξει τον αναγνώστη. Τα βιβλία του είναι αστυνομικά βιβλία χωρίς αστυνομία, είναι ρομαντικά βιβλία χωρίς γλυκανάλατους συναισθηματισμούς. Διαβάζονται με αγωνία αλλά αφήνονται με νοσταλγία. Γιατί στο τέλος νιώθεις ότι αποχωρίζεσαι αγαπημένους σου φίλους.
Η ιστορία της Ισπανίας μέσα από το έργο του
Παρότι έζησε για χρόνια εκτός Ισπανίας, ο Zafón επέστρεφε διαρκώς στη Βαρκελώνη της μνήμης του. Μια πόλη σημαδεμένη από τον εμφύλιο και τη δικτατορία και από τα ανείπωτα τραύματα που αυτές οι τραγικές καταστάσεις αναπόφευκτα προκαλούν. Χρονικά τα έργα του κινούνται με έναν απροσδιόριστο τρόπο – μεταξύ πραγματικότητας και μνήμης – από τη δεκαετία του ’20 ως και τη δεκαετία του ’60, δηλαδή πριν αλλά και κατά τη διάρκεια όλης της σκοτεινής μεταπολεμικής περιόδου που βίωσε η Ισπανία και, εν προκειμένω, η Βαρκελώνη. Χωρίς να γράφει ιστορικά μυθιστορήματα, μίλησε για την ισπανική ιστορία μέσα από τις ζωές και τις περιπέτειες απλών ανθρώπων.
Ένα έργο που παραμένει ζωντανό
Τα βιβλία του Zafón έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες, έχουν τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία και έχουν πουλήσει περισσότερα από 30 εκατομμύρια αντίτυπα στις πέντε ηπείρους. Ο πρόωρος θάνατός του το 2020 άφησε ένα μεγάλο κενό. Το έργο του όμως παραμένει ζωντανό — όπως ακριβώς τα βιβλία που τόσο αγάπησε. Σε έναν κόσμο, όπου όλα κινούνται γρήγορα, ο Carlos Ruiz Zafón μας υπενθυμίζει ότι οι ιστορίες έχουν διάρκεια και ότι κάποια βιβλία, όταν μας διαλέξουν, δε μας εγκαταλείπουν ποτέ.
